રંગ છે રવાભાઈને: સોરઠની સીમમાં ખેલાયેલું શૌર્યનું પવિત્ર ધર્મયુદ્ધ

 ધરતીનાં અમી અને માણસાઈનાં પાણી હજુ શોષાઈ નહોતાં ગયાં તે સમયની આ વાત છે. સંવત ૧૯૧૬નો એ ચૈત્ર મહિનો સોરઠની ધરા પર જાણે ફૂલડે વરસતો હતો. ભાવનગર પંથકની એ રસાળ ભોમકા આકરા તાપમાં પણ હરિયાળીની ચાદર ઓઢીને બેઠી હતી. ખેતરોમાં નાની દીકરીઓના મધુર ગીતો ગુંજતા હતા અને રામનવમીનો એ રૂડો દિવસ હતો. ગામ આખું જ્યારે ઠાકરદ્વારમાં રામજન્મના ઉત્સવમાં મગ્ન હતું, ત્યારે સીમ સાવ સૂની પડી હતી. એવા સમયે વરતેજ અને ચિત્રા ગામ વચ્ચેના માર્ગ પર એક ફૂટતી મૂછોવાળો રજપૂત સવાર પોતાની 'ફૂલમાળ' ઘોડી રમાડતો ચાલ્યો જતો હતો. એ હતા પચ્છેગામના દરબાર રવાભાઈ પરમાર.

રવાભાઈ ભાવનગરથી પોતાના નવા ઓરડા માટે લાકડાં (કાટ) ભરીને ગાડાં સાથે ઘરે પાછા વળી રહ્યા હતા. માર્ગમાં તેમની મુલાકાત વડોદ અને દડવાના વેપારીઓના સંઘ સાથે થઈ. શેઠિયાઓ પાસે હજારોનું જોખમ હતું અને તે સમયના સૂના રસ્તાઓ પર લૂંટનો ડર રહેતો. રવાભાઈએ જોયું કે આ સંઘમાં સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો પણ છે, એટલે તેમણે તરત જ પોતાની સુરક્ષાની ચિંતા છોડીને આખા સંઘની રક્ષાનો ભાર પોતાના ખભે લીધો. તેમણે પોતાના કાટના ગાડાં આગળ કર્યા, વચમાં વાણિયાના ગાડાં રાખ્યાં અને પોતે રક્ષક બનીને પાછળ ચાલ્યા.

પણ કુદરતને કંઈક બીજું જ મંજૂર હતું. કાળિયા આંબા નજીક પહોંચતા જ રવાભાઈની ચકોર આંખોએ જોયું કે બે હથિયારધારી સિંધીઓ તેમની પાછળ આવી રહ્યા છે. રવાભાઈના પૂછવા પર તેમણે 'સરકારી રક્ષક' હોવાનો ઢોંગ કર્યો, પણ અનુભવી રજપૂત જાણી ગયો હતો કે આ રક્ષકો નહીં પણ ભક્ષકોના જાસૂસ છે. જ્યારે કાફલો કાળીસર નદીના કાંઠે પહોંચ્યો, ત્યારે રસ્તામાં બીજા ચાર હથિયારધારીઓ બેઠેલા હતા. લૂંટારુઓએ અફીણની તપાસ કરવાનું બહાનું કાઢીને ગાડાં અટકાવ્યા. રવાભાઈએ તેમને નરમાશથી સમજાવ્યા કે ભાઈ, તપાસ કરવી હોય તો ગામના ચોરે દરબારી પટેલની હાજરીમાં કરજો, પણ લૂંટારુઓ માની જાય તો એ લૂંટારુ શાના?

એ દિવસે રવાભાઈનો નકોરડો રામનવમીનો ઉપવાસ હતો. શરીરમાં અન્નના દાણા વગર પણ જ્યારે ધર્મ અને રક્ષણની વાત આવી, ત્યારે એ રજપૂતની ભેટ કસાઈ અને તલવારની કોંટી છૂટી. તેમણે પોતાના વફાદાર સાથી જગા કોળીને સાદ પાડ્યો કે "જગા, તું માત્ર મારી પીઠ સાચવજે, બાકીનું સ્વામિનારાયણ સંભાળશે!" લૂંટારુઓએ હુમલો કર્યો અને લોહિયાળ જંગ ખેલાયો. રવાભાઈના કાંડા પર ઘા પડ્યો, માથું પણ તલવારની ધારથી જોખમાયું, પણ એ વીર લથડ્યો નહીં. પડતાં-પડતાં પણ તેમણે એવી વીજળી વેગે તલવાર વીંઝી કે એક દુશ્મનને ત્યાં જ ઠાર કર્યો. રવાભાઈનું આવું રૌદ્ર સ્વરૂપ અને અતૂટ શૌર્ય જોઈને બાકીના લૂંટારુઓ પોતાની લાશો લઈને ભાગી છૂટ્યા.

અર્ધબેભાન અવસ્થામાં જ્યારે રવાભાઈને ગામ લાવવામાં આવ્યા, ત્યારે તેમની શૂરવીરતાની સુવાસ આખા પંથકમાં પ્રસરી ગઈ. રવાભાઈ ચુસ્ત સ્વામિનારાયણી હતા, તેમણે મૃત્યુના મુખમાં હોવા છતાં દવા તરીકે દારૂ પીવાનો ઇનકાર કરી દીધો. તેમની વીરમાતાએ જ્યારે લોહીલુહાણ દીકરાને જોયો, ત્યારે તેમના મુખેથી આક્રંદ નહીં પણ ગર્વના શબ્દો નીકળ્યા કે "ગમે તે થાય, પણ મારી વસ્તીના જાન-માલ બચી ગયા એટલે મારો રવો અમર છે." ભાવનગરના મહારાજા જસવંતસિંહજીએ પણ આ પરાક્રમની કદર કરી સોનાની મૂઠવાળી તલવાર ભેટ આપી હતી. વર્ષો પછી, એ લૂંટારુ ટોળીના નાયકે પણ સ્વીકાર્યું હતું કે તે દિવસે જો કોઈ સાચો મરદ જોયો હોય તો એ રવાભાઈ હતો. આજે ભલે દાયકાઓ વીતી ગયા, પણ 'રંગ છે રવાભાઈને' એ ઉક્તિ સોરઠના ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત છે.